Cổng Đền Nghè
Đền Nghè, còn có tên khác là đền Nga Hà, thuộc thôn Nga Hà, xã Sai Nga cũ (nay là thị trấn Cẩm Khê) huyện Cẩm Khê. Đền Nghè thờ Đông Hải đại vương Đoàn Thượng (nhân vật lịch sử thời Lý – Trần) và Đức thánh Mẫu (mẫu thân của Đông Hải Đoàn Thượng). Căn cứ trên dòng ghi niên đại bằng chữ Hán trên thượng lương, đền Nghè được xây dựng vào triều Nguyễn, năm Thiệu Trị thứ 2 (1842).
Quang cảnh Đền Nghè
Đền Nghè nằm trên một khu đất bằng phẳng, thoáng đãng, quy mô kiến trúc của đền vừa phải. Nghi môn của đền được làm theo dạng trụ biểu, gồm 4 trụ (mới được phục dựng lại trong thời gian gần đây) theo kiểu trái dành. Toà chính điện được kết cấu theo kiểu chữ Nhất, 1 tòa, 3 gian thờ dọc, mặt chính điện tạo thành cửa chính và 1 cửa ngách, hai bên phía ngoài đắp phù điêu môn thần, phía trên trán cửa chính có 4 chữ Hán “Thần quyền hách trạc”, đầu đốc phía sau đắp nổi hình hổ phù hàm thọ. Tất cả các phần cấu kiện gỗ trên bộ khung đền đều chạm mộc mạc, trang trí các họa tiết chữ thọ, hoa lá, vân mây. Gian trong cùng là thượng cung, tạo thành khám thờ, phía trước khám thờ là hệ thống cửa bức bàn 4 cánh, bên trong đặt long ngai, bài vị và đồ thờ tự khác.
Tòa chính điện
Long ngai còn lưu giữ được từ thời Nguyễn
Mảng chạm điêu khắc có giá trị nhất của ngôi đền là bức chạm xà rồng, được khắc trên một mặt nghiêng, đặt trước cửa thượng cung. Xà rồng được sử dụng kỹ thuật chạm nổi, đề tài lưỡng long chầu nhật, thân rồng được chạm mập mạp, uốn khúc, đao mác, vây rồng bung dữ tợn, đuôi rồng xoắn thành hình bông hóa lửa… Rồng mang đậm phong cách nghệ thuật thời Nguyễn. Bên cạnh bức xà rồng này, trong đền còn lưu giữ được một số di vật có giá trị khác như long ngai thời Nguyễn, chấp kích, quán tẩy, giá chúc… Ngoài ra, đền Nghè còn lưu giữ được thần tích được soạn vào thời vua Thiệu Trị năm thứ 6 (1846) và 11 đạo sắc phong.
Quán tẩy – Di vật có giá trị được lưu lại
Giá trúc – Di vật có giá trị được lưu lại
Hàng năm vào ngày 11, 12 âm lịch, nhân dân trong làng nô nức mở hội, với 2 phần chính là phần lễ và phần hội. Phần lễ là các hoạt động tế lễ và dâng hương của chính quyền, bà con nhân dân và du khách thập phương. Các hoạt động phần hội phong phú, đặc sắc như kéo co, bịt mắt bắt dê…, các hoạt động văn nghệ, thể dục thể thao để lại nhiều dấu ấn trong lòng người dân và du khách thập phương về trẩy hội, đồng thời giúp củng cố, gắn bó tình đoàn kết của người dân nơi đây.
Lễ hội Đền Nghé hàng năm
Đền Nghè (Nga Hà) được UBND tỉnh Phú Thọ công nhận là di tích lịch sử văn hóa, nghệ thuật cấp Tỉnh năm 2000.
Đền mang trong mình những giá trị về lịch sử văn hóa, nghệ thuật, vì vậy người dân nơi đây sẽ luôn giữ gìn, bảo tồn và phát huy các giá trị của ngôi Đền.
T/h: Vũ Hà (Trung tâm VH-TT-DL&TT Cẩm Khê)