Trải qua thời gian, ngôi đình từng bị hư hỏng. Đến nay đình Cả Phùng Xá đã được trùng tu, tôn tạo lại khang trang giúp bà con nhân dân duy trì thực hành tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương và những phong tục truyền thống của làng.
Cổng Đình Cả Phùng Xá
Đình Cả còn được là đình Hội, thuộc thôn Sậu, xã Phùng Xá cũ (nay là xã Minh Tân). Tương truyền đây là ngôi đình lớn nhất trên địa bàn Phùng Xá cũ nên còn được người dân gọi là đình Phùng Xá. Đây là một trong nhiều đình làng trên địa bàn huyện Cẩm Khê có tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương và các danh nhân, danh tướng thời Hùng Vương.
Quang cảnh Đình Cả Phùng Xá
Đình Cả Phùng Xá thờ hai vị thần là đức Muôn Khê và Đương Cảnh đại vương. Tương truyền, hai vị là người Phùng Xá, có công giúp triều đình Nhà Lý đánh dẹp giặc Tống. Cùng đó, Đình thờ ngũ vị Long vương là Chàng cả Minh Tự, chàng cả Dâm Di, chàng nhị Dâm Vấn, chàng ba Vấn Đôi, chàng út Đôi Đầu; các vị này đều có công đánh giặc Tống xâm lược. Đặc biệt, Đình Cả thờ vọng Đào Tiên công chúa, người đã giúp vua Hùng thứ 18 dẹp loạn và sau này đã âm phù cho hai ngài Muôn Khê và Đương Cảnh đánh giặc ngoại xâm.
Gian chính giữa ngôi đình
Đình được xây trong khuôn viên rộng rãi, cao ráo và bằng phẳng, nằm ngay sát đê sông Hồng nên thuận tiện cho các hoạt động chung của cộng đồng. Theo các cụ cao niên trong làng kể lại, từ khi được xây dựng đến nay, Đình Cả được trùng tu, tôn tạo đã nhiều lần, gần nhất là vào năm 2004. Phần cổng chính vào Đình được thiết kế với hai trụ đứng, ba mặt tiền đều khắc chữ nho, phía trên là hình ảnh rồng cuốn mây được chạm trổ rất tinh xảo, cánh cổng được sơn son thiếp vàng rất uy nghi. Phần tường bao được trang trí bằng những họa tiết khắc nổi rất tỉ mỉ và công phu; mặt ngoài hướng ra đường là hình ảnh của voi, mặt trong hướng vào đình là hình ảnh của ngựa, là hai linh vật đã trợ giúp cho hai vị thành hoàng làng khi xung trận. Ngôi đình được xây theo kiểu chữ Đinh, quay hướng Đông Nam. Hiện tại, ngôi đình còn lưu giữ được tòa hậu cung với kết cấu bộ khung gỗ 4 hàng chân cột; phần mái được thiết kế theo kiểu mũi hài, lợp ngói đỏ; toàn bộ cửa ra vào đều được làm bằng gỗ và sơn màu xanh (theo thời gian nước sơn đã nhạt màu). Khuôn viên đình được bao quanh bởi hệ thống tường gạch xây, sân trước đình khá rộng, là nơi để dân làng tụ họp mỗi khi có công việc chung và tổ chức hội làng. Các mảng trang trí trong đình được bố trí hết sức hợp lý, cân đối và hài hòa với kỹ thuật chạm khắc tinh xảo, chau chuốt, nội dung chạm khắc tập trung vào quần long hội tụ tứ linh “long, lân, quy, phượng” là chủ đạo. Bên cạnh đó là các hình trang trí vân hoa hết sức phong phú, tạo nên sắc thái độc đáo riêng cho ngôi đình.
Phần mái được thiết kế theo kiểu mũi hài, lợp ngói đỏ, trên nóc trang trí lưỡng long chầu nguyệt
Hiện nay, Đình Cả Phùng Xá còn lưu giữ được một số di vật cổ như: 7 đạo sắc phong, kiệu bát cống, bộ chấp kích (7 chiếc phủ việt và 01 biển tĩnh túc), bát hương gỗ, sập thờ, đẳng thờ, hòm sắc, mâm bồng, đồ gốm sứ (bát đĩa, bát hương).... Các đạo sắc phong là những tư liệu quý giúp các nhà nghiên cứu lịch sử tìm hiểu thêm về cuộc kháng chiến chống Tống của nhà Lý với các tướng lĩnh ở Phú Thọ. Ngoài những hiện vật cổ trên, đình còn lưu giữ được toàn bộ hệ thống đá cổ kê chân cột của toà đại bái.
Thời gian trôi qua nhưng lễ hội làng dưới mái đình cổ vẫn còn giữ được những nghi thức truyền thống từ xa xưa có ý nghĩa linh thiêng, lưu giữ truyền thống sinh hoạt cộng đồng. Là địa điểm có tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương, theo phong tục truyền thống, hàng năm cứ vào ngày mồng 9 và mồng 10 tháng Ba âm lịch, người dân trong xã lại nô nức mở hội. Lễ hội được chia làm 2 phần chính: phần lễ là các nghi lễ tế thần và dâng hương trang nghiêm, thành kính; phần hội là các trò chơi dân gian như đánh đu, leo cây… cùng các hoạt động giao lưu văn nghệ thể dục thể thao đã thu hút đông đảo bà con nhân dân và du khách thập phương.
Nghi thức dâng hương và tế lễ truyền thống
Đình cả Phùng Xá là di tích lịch sử văn hóa nghệ thuật có giá trị, kho tàng di sản của dân tộc, là nơi đã chứng kiến và ghi dấu nhiều đổi thay của vùng quê yên bình, trù phú. Những giá trị lịch sử, văn hóa mà ngôi đình để lại có ý nghĩa to lớn nhằm giáo dục truyền thống và củng cố khối đại đoàn kết ở quê hương Cẩm Khê nói chung và người dân Phùng Xá (nay là xã Minh Tân) nói riêng.
Phùng Hạnh - Nguyễn Xuân Thư - Bùi Bá Đạt